Τι να κρατήσεις (Takeaways)
- Η απόκτηση ακριβών αντικειμένων χωρίς αντίστοιχη παραγωγή εισοδήματος είναι στρατηγικό λάθος ζωής.
- Κατανάλωση ≠ αξία: τα ακριβά assets είναι νεκρό κεφάλαιο, λειτουργούν σαν βάρος (συντήρηση, έλλειψη ρευστότητας).
- Η σωστή σειρά είναι: ικανότητα παραγωγής → σταθερό εισόδημα → επενδύσεις → κατανάλωση.
Παρατηρώ σιωπηλά τη σημασία που αποδίδεται στην (ψευδαίσθηση της) κατοχής: ακριβό αυτοκίνητο, ρολόι, αθλητικά με 160€ το ζευγάρι και πάει λέγοντας. Είναι μεγάλος ο βομβαρδισμός περί κατανάλωσης που γίνεται στα social media. Ακόμη και λογαριασμοί απατεώνων-“αεροπλανάκια” προβάλλουν πλούτο, μεγάλη ζωή, ανέσεις. Όλα εύκολα; Αν τα παιδιά μας θέλουν να έχουν ακριβά αντικείμενα χωρίς αντίστοιχο εισόδημα, η ευθύνη είναι δική μας που έτσι τους (κακο) μάθαμε! Παιδί 14 ετών να κρατάει στο χέρι τηλέφωνο 1.400 ευρώ; Πως είναι δυνατόν, χωρίς να διαθέτει ουσιαστικό εισόδημα; Τι μαθαίνει δηλαδή, πως θα έχει ό,τι επιθυμεί; Το φαινόμενο δεν είναι απλά “κακομαθημένη” συμπεριφορά.
Παντού γύρω μας η κουλτούρα της επίδειξης
Ενώ όλοι και όλες σπεύδουν να δηλώσουν πως -τάχα μου- είναι συνειδητοποιημένοι άνθρωποι… ζουν τα πάντα από τα social media όπου η εικόνα έχει γίνει ΤΟ νόμισμα. Η κοινωνική αποδοχή δεν βασίζεται στο ποιος είσαι, αν συμμετέχεις σε ένα σκοπό, αν πέτυχες κάτι δύσκολο, αλλά αν δείχνεις unboxing, smashed burgers, ρούχα, άρα για να «ανήκεις» στην αγγέλη. Οι γονείς όμως; Τι λένε; Τι κάνουν; Αφού το σχολείο δεν διδάσκει βασική οικονομική θεωρία, ποιος θα εξηγήσει στους νέους το “καταναλώνω, μόνο αν έχω”; Είμαι περίπου βέβαιος πως όλοι μας μεγαλώνουμε πνευματικά αδύναμα παιδιά. επειδή μαθαίνουν στο εύκολο…
Ο εύκολος δανεισμός και οι μικρές δόσεις
Η αγορά έχει επικεντρωθεί στις νεαρές ηλικίες και την τρίτη ηλικία (στα segments αυτά “δαγκώνουν” λαιμούς οι χρεώσεις προϊόντων-υπηρεσιών). Στους νέους οι επιχειρήσεις λιανικής-εστίασης-ρούχων κ.ά προτείνουν -προς διευκόλυνση- την απόκτηση προϊόντων-υπηρεσιών μέσω του Buy Now, Pay Later. Έτσι, ένα ακριβό αντικείμενο μοιάζει προσιτό ακόμη κι όταν δεν υπάρχει εισόδημα. Δημιουργούν την ψευδαίσθηση ότι μπορείς να ζεις, και ας είσαι σε άλλο οικονομικό επίπεδο από το πραγματικό. Με ποια κάρτα; Εις βάρος ποιου εξόδου της οικογένειας;
Η τρομερή έλλειψη παιδείας γύρω από το χρήμα
Στη χώρα μας η οικονομική παιδεία είναι μεγάλο πρόβλημα. Αφορά τον ιδιώτη αλλά και τη λειτουργία του μέσα σε οργανωμένα περιβάλλοντα (κοινωνία, εργασία). Αφορά τον περήφανο λαό μας που πίστευε πως με χορούς στο Σύνταγμα θα καταργηθεί το χρέος της χώρας και αγοράζει με δόσεις, χωρίς να ξέρει αν βγαίνει οικονομικά…
Φτάνεις στο πανεπιστήμιο για να μάθεις (και αν…) πώς παράγεται το εισόδημα, και πώς διαχειρίζεσαι πόρους. Το προϊόν που βλέπουν στο internet και στους φίλους έχει “επιδεικτική” αξία, και δεν αντιλαμβάνονται την πρακτική πλευρά. Έτσι αλλάζουν οι έννοιες: το κινητό είναι status, τα αθλητικά παπούτσια δεν είναι εργονομία, αλλά του Χ αθλητή. Θέλω το φόρεμα που φόρεσε η influencer και ας μην μου ταιριάζει. Η απόκτηση του αγαθού προηγείται της κατανόησης της αξίας. Πως θα εργαστούν αυτοί οι άνθρωποι σε επιχείρηση, πως θα κάνουν κάτι δικό τους, ή πως θα λειτουργήσουν σπίτι;
Κάνει κακό η δυτική καταναλωτική αφήγηση
Ακόμη και οι μετανάστες θέλουν να έρθουν στη Δύση για το ζω ελεύθερα, δουλεύω, καλά λεφτά, περνάω καλά! Ο δυτικός κόσμος από το 1980 σε μεγάλο βαθμό έχει ταυτίσει την ευτυχία με την κατανάλωση. Η αγορά ενός brand δεν αφορά μόνο το αντικείμενο, αλλά την αγορά μιας ιστορίας και τι κάνει σε εμένα. Αγοράζεις ζευγάρι sneakers για την αίσθηση «ανήκω στους cool». Εξηγήσιμο, αναγκαίο για την οικονομία, αλλά θέλει ένα μέτρο. Μάθε καλό μου παιδί πόσο δύσκολο είναι για τον γονιό, ή τον εργοδότη, ή για το φίλο σου να παράγει έσοδα και μετά σκέψου και αποφάσισε.
Ψυχολογικοί μηχανισμοί και άγνοια της σύνδεσης κόπου-ανταμοιβής
Τα έχει εξηγήσει η επιστήμη, το φαινόμενο τροφοδοτείται από:
- FOMO (fear of missing out): φόβος μήπως μείνεις “στην απέξω”.
- ΤΑΥΤΙΣΗ ΚΑΙ ΜΙΜΗΣΗ του lifestyle που βλέπεις στους influencers και τριγύρω σου.
- ΑΝΑΠΛΗΡΩΣΗ: τα αντικείμενα μερικές φορές απαντούν στη χαμηλή αυτοπεποίθηση ή άλλα ψυχικά κενά.
Αν δεν μαθαίνεις ότι μόνο ο κόπος και η δουλειά φέρνει το αποτέλεσμα, τότε η ευκολία γίνεται κανόνας ζωής. Πως γίνεται να αποκτάς ένα ακριβό αντικείμενο, χωρίς να αντιστοιχεί σε προσωπική προσπάθεια που έκανες («βρήκα τρόπο», «κατάφερα να…»); Χάσαμε τη σύνδεση ανάμεσα στο παράγω αξία και μετά αποκτώ αγαθά. Κανείς δεν εξηγεί πως ο πραγματικός δρόμος προς την οικονομική ανεξαρτησία δεν είναι το «εύκολο χρήμα», αλλά η γνώση, η συνέπεια και η (ΠΑΡΑ ΠΟΛΥ) σκληρή δουλειά.
Αυτά όλα είναι ο καθρέφτης της κοινωνίας μας
Το φαινόμενο δεν είναι απλά μια κακή νοοτροπία. Είναι αντανάκλαση μιας κοινωνίας που δώσαμε μεγαλύτερη βαρύτητα στο φαίνεσθαι. Οι νέοι δεν είναι οι μόνοι υπεύθυνοι. Ζουν με πιο έντονο τρόπο τις αντιφάσεις ενός πολιτισμού που κακο-στήσαμε. Θα μετρούν την αξία (αγαθών, ανθρώπων, καταστάσεων) με την ψευδαίσθηση της κατοχής; Η πρόκληση είναι να ξαναδώσουμε βαρύτητα στη γνώση, στη δημιουργία και στη σύνδεση του κόπου με το αποτέλεσμα και να μιλάμε για αυτά κάθε μέρα. Μακάρι να γίνουν καλύτεροι από εμάς.
Είμαι ο Τάσος Παγκάκης. Βοηθώ leaders και ομάδες να μετατρέπουν την αλλαγή σε ανάπτυξη, δουλεύοντας στο τρίγωνο Στρατηγική-Επικοινωνία-Υλοποίηση. Παρεμβαίνω όπου υπάρχει ασάφεια, για να δώσω πλαίσιο αποφάσεων, καθαρό narrative και roadmap. Λιγότερο θόρυβο, περισσότερη ευθυγράμμιση, σωστή υλοποίηση. Αν θέλεις ξεκάθαρη κατεύθυνση στη στρατηγική, μίλησέ μου και θα σε βοηθήσω.
