Τι να κρατήσεις (Takeaways)
- Το EU AI Act είναι risk-based και μπαίνει σταδιακά σε εφαρμογή: απαγορευμένες πρακτικές & υποχρεώσεις AI literacy από 2/2/2025, υποχρεώσεις για GPAI από 2/8/2025, πλήρης εφαρμογή από 2/8/2026 (με εξαιρέσεις/μεταβατικές περιόδους).
- Η E.E ορίζει κανόνες για τη χρήση της τεχνολογίας-ΑΙ χωρίς όμως ενιαίο σχέδιο εφαρμογών σε όλες τις χώρες.
Η Microsoft ανακοίνωσε ότι δεσμεύεται να επενδύσει 8,6 δισ. ευρώ σε κόμβο ΑΙ στην Πορτογαλία, ενώ η Google 5,5 δισ. ευρώ στη Γερμανία. Η Apple ανακοίνωσε ότι επιλέγει το Google AI. Οι κινήσεις αυτές αντικατοπτρίζουν τον έντονο ανταγωνισμό μεταξύ των μεγάλων παρόχων cloud για την ανάπτυξη υποδομών ΑΙ στην Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς πλησιάζει η εφαρμογή κανονισμών που αποσκοπούν στην ενίσχυση της ψηφιακής λειτουργίας της Ευρώπης.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει επιλέξει να αντιμετωπίσει την τεχνητή νοημοσύνη μέσα από ένα αυστηρό, θεσμικό πλαίσιο που στοχεύει στην προστασία πολιτών και δημοκρατίας. Από την άλλη (πρακτικά), μπαίνει στην εποχή της TN με τρόπο περισσότερο θεσμικό (πολιτικός ρόλος) παρά υπαρξιακό (…πάμε να κερδίσουμε το μέλλον μας). Η ΕΕ θέτει κανόνες για πιστοποίηση, διαφάνεια και ηθική χρήση, άρα προσπαθεί να ορίσει παγκόσμια πρότυπα για το τι σημαίνει “υπεύθυνη ΤΝ”. Σε αντίθεση όμως με τις ΗΠΑ (data-first innovation) και την Κίνα (state-driven control), το ευρωπαϊκό μοντέλο είναι μια προσπάθεια να ισορροπήσει η καινοτομία με την ασφάλεια.
Η ΕΕ εστιάζει στο να ρυθμίσει την τεχνολογία, όχι στο πώς θα τη βιώσει ο πολίτης και η επιχείρηση. Μπορούμε να μιλάμε για “τεχνολογική κυριαρχία” όταν αναζητούμε στρατηγική ρύθμισης; Ο Ευρωπαϊκός AI Act αποτέλεσε ορόσημο, ίσως το πιο φιλόδοξο ρυθμιστικό πλαίσιο παγκοσμίως (ορίζει επίπεδα κινδύνου, θεσπίζει κανόνες διαφάνειας, θέτει απαγορεύσεις), ενώ επιπλέον η δημιουργία του European AI Office σηματοδότησε μια πρόθεση πρακτικής εποπτείας. Με νευριάζει όμως να σκέφτομαι, πως η Ευρώπη βάζει πρώτα όρια και μετά ξεκινά να δημιουργεί. Απέναντι σε αυτό, οι ΗΠΑ και η Κίνα προχωρούν με διαφορετική λογική (δημόσιος και ιδιωτικός τομέας): επενδύω χρήματα, πειραματίζονται σε νέες λύσεις οι startups με ταχύτητα, και το κράτος βοηθά εμπορικές συνεργασίες (re-use). Η Ευρώπη μοιάζει σαν …θέλω, σε αγαπώ, αλλά έχω επιφυλάξεις. Όταν η ΤΝ θα μετασχηματίζει αγορές, η Ε.Ε. θα είναι “γραφείο ρύθμισης”;
Από τη ρύθμιση στις πράξεις
Το ζήτημα δεν είναι μόνο νομικό. Είναι στρατηγικό, οικονομικό, πολιτισμικό. Απουσιάζει ένα πραγματικά κοινό, συνδεδεμένο ευρωπαϊκό οικοσύστημα που να συνδέει κράτη, πανεπιστήμια, εταιρείες και ερευνητικά κέντρα σε κοινά έργα. Δεν είμαστε ενιαία αγορά; Τότε γιατί χώρα χτίζει το δικό της “χαβά” (άντε, θα έχουμε και δικό μας εργοστάσιο στην Ελλάδα), χρηματοδοτεί δικές της προσπάθειες, χωρίς συνέργειες και κοινό ρυθμό; Στην Ε.Ε. κυριαρχεί η απουσία κλίμακας (scale) και φαίνεται πως οι αρμόδιοι το καταλαβαίνουν, για αυτό άκουσα θετικά την πρωτοβουλία “Apply AI” που μπορεί να αλλάξει τα δεδομένα:
- το Apply AI Alliance, μια πλατφόρμα συνεργασίας βιομηχανίας, κράτους, πανεπιστημίων και κοινωνικών εταίρων,
- το AI Observatory, έναν μηχανισμό παρακολούθησης της προόδου και των επιπτώσεων ανά κλάδο.
Είναι μια προσπάθεια να μετατραπεί η πολιτική/πρόθεση/απόφαση σε μετρήσιμα αποτελέσματα, δηλαδή σε δείκτες παραγωγικότητας και μακάρι σε νέες θέσεις εργασίας. Αν αυτά λειτουργήσουν όπως σχεδιάζονται, μπορεί να δημιουργηθεί η κρίσιμη μάζα που λείπει.
Από τη ρύθμιση στην πίστη
Παράλληλα, η Ευρώπη κάνει και ένα τολμηρό βήμα υποδομών: το AI Innovation Package 2024 προβλέπει τη δημιουργία έως 15 AI Factories και 5 AI Gigafactories μέχρι το 2026, με τη στήριξη της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων και του Ευρωπαϊκού Ταμείου Επενδύσεων. Οι νέες εγκαταστάσεις θα στεγάσουν υπερυπολογιστές, ομάδες ανάπτυξης και εκπαιδευτικά hubs για ευρωπαϊκά μοντέλα AI. Για πρώτη φορά, η Ευρώπη δεν θα εισάγει τεχνολογία, θα την παράγει. Όμως η επιτυχία θα εξαρτηθεί από κάτι βαθύτερο: την πίστη!
Θα διαδώσουμε (πίστη) ότι η τεχνολογική πρόοδος και η κοινωνική συνοχή μπορούν να συνυπάρξουν; Θα ασχοληθούν οι πολιτικοί με την επανακατάρτιση, την αλλαγή στο εκπαιδευτικό μοντέλο και στα κίνητρα νεοφυών επιχειρήσεων; Θα εκπαιδεύσουμε το κοινό ότι η καινοτομία δεν σημαίνει απορρύθμιση, και η ρύθμιση δεν σημαίνει στασιμότητα; Θα δοθούν σαφείς οδηγίες και κίνητρα συνεργασίας ιδιωτικού-δημόσιου τομέα με πρακτικά οφέλη; Θα συμμετάσχει η Ελλάδα (και πως) στα E.E. hubs; Θα ανοίξει η έρευνα πραγματικά στο νέο ταλέντο, αναζητώντας εφαρμογές ΑΙ για την κοινωνία, ή θα την εκμεταλλευτεί το καθηγητικό κατεστημένο; Θα υπάρξει μια νέα συμφωνία εμπιστοσύνης ανάμεσα στο δημόσιο, τον ιδιωτικό τομέα και τους πολίτες (γιατί δεν υπάρχει μεταξύ τους εμπιστοσύνη);
Από τη ρύθμιση στους ανθρώπους
Η μετάβαση στην εποχή ΤΝ δεν είναι τεχνολογική. Είναι κυρίως ανθρώπινη. Πρέπει να γυρίσει το μυαλό ανάποδα. Να το δούμε αλλιώς! Αν οι κοινωνίες μας δεν επενδύσουν ΣΟΒΑΡΑ στην εκπαίδευση, στην επανακατάρτιση και στη δημιουργία ενός αισθήματος ασφάλειας, το AI θα γίνει παράγοντας κοινωνικής και οικονομικής ανισότητας. Δεν αρκούν υποδομές και πολιτικές αποφάσεις. Χρειαζόμαστε παιδεία, συμμετοχή, δράσεις, για να μην μείνουμε στο φόβο.
Η Ευρώπη έχει αποδείξει ότι μπορεί να θέτει παγκόσμιους κανόνες. Τώρα καλείται (κι εμείς μαζί της) να αποδείξει ότι μπορεί και να δημιουργεί παγκόσμιες λύσεις με περισσότερη πίστη, συνεργασία και πράξεις!
Είμαι ο Τάσος Παγκάκης. Βοηθώ leaders και ομάδες να μετατρέπουν την αλλαγή σε ανάπτυξη, δουλεύοντας στο τρίγωνο Στρατηγική-Επικοινωνία-Υλοποίηση. Παρεμβαίνω όπου υπάρχει ασάφεια, για να δώσω πλαίσιο αποφάσεων, καθαρό narrative και roadmap. Λιγότερο θόρυβο, περισσότερη ευθυγράμμιση, σωστή υλοποίηση. Αν θέλεις ξεκάθαρη κατεύθυνση στη στρατηγική, μίλησέ μου και θα σε βοηθήσω.
