Είναι οργανωμένο το Ελληνικό κράτος;

Είναι λογικό να μην έχουν εμπιστοσύνη οι πολίτες

1. Σύμφωνα με στοιχεία ΟΑΣΑ 2025 για την Ελλάδα μόνο 54% των πολιτών ήταν ικανοποιημένοι από τις υπηρεσίες που χρησιμοποίησαν (οργάνωση και εξυπηρέτηση).
2. Σε παγκόσμιους δείκτες διακυβέρνησης η χώρα υστερεί σε σχέση με τις άλλες χώρες της Ε.Ε. στην αποτελεσματικότητα κρατικής λειτουργίας, στην τήρηση νόμων και στην ποιότητα θεσμών.
3. Στον «Δείκτη Αντίληψης Διαφθοράς» 2024 Transparency International που δημοσίευσε το Insider η Ελλάδα βρίσκεται στην 59η θέση (με βαθμολογία 49/100).
4. Θεσμοί και έλεγχοι: η Ελλάδα έχει χαμηλούς δείκτες στα θέματα «δίκαιο», «ποιότητα κανόνων», «έλεγχο διαφθοράς» σύμφωνα με δημοσιευμένες εκθέσεις.

Ποιος φταίει για αυτή την πραγματικότητα (it takes two to tango):

1. Ο πολίτης ζητάει θεσμούς και λογοδοσία, αλλά πρώτος μαθαίνει πως να παρακάμψει τους κανόνες όποτε μπορεί, ή θα οδηγηθεί σε συναλλαγή αντί για καταγγελία. Έχω γνωστό, δεν με βολεύει, μπαίνω ανάποδα στο δρόμο, δεν πληρώνω (4,5 δις οφείλουν οι ΙΚΕ!), φταίνε οι πολιτικοί (πάντα κάποιος άλλος φταίει βέβαια).
2. Από την άλλη, ο πολιτικός εκπρόσωπος, που εξαρτάται από τη ψήφο και θέλει καλή εικόνα (λαοπρόβλητος), του είναι πιο εύκολο να χαϊδεύει αυτιά και άρα δεν «τσιμεντώνει» αυστηρά τους θεσμούς, δεν σιγουρεύει τη λογοδοσία (με διαφάνεια και ελέγχους) και δεν βάζει ποτέ το μαχαίρι στο κόκαλο.

Τα μικρά και μεγάλα που κατά καιρούς συγκλονίζουν τη χώρα (οικονομία, αυτοδιοίκηση, δικαιοσύνη, νοσοκομεία) είναι συμπτώματα ενός συστήματος που δεν λειτουργεί με διαφάνεια και εμπιστοσύνη. Πολλαπλές, δαιδαλώδεις ευθύνες (ο δρόμος ανήκει στην Περιφέρεια ή στον Δήμο;), δυσλειτουργικά μοντέλα διοίκησης βασισμένα σε νόμους-συμμορφώσεις και όχι για τον πολίτη ή το επίδικο θέμα. Αν και υπάρχει η Διαύγεια, υπάρχει σκοτάδι για το πως λαμβάνονται αποφάσεις και από ποιον ελέγχονται. Κάθε ευρώ που ξοδεύεται χωρίς λογοδοσία, κάθε διαδικασία που επιβραβεύει την αναξιοκρατία, κάθε καθυστέρηση που ταλαιπωρεί έναν πολίτη, είναι ένα μικρό ράγισμα στην πίστη μας ότι το κράτος υπάρχει για όλους. Κάπου εκεί αρχίζει και ο φαύλος κύκλος. Αν δεν εμπνέουν σεβασμό οι θεσμοί, ο πολίτης μαθαίνει πως για να επιβιώσει, πρέπει να ψάχνει «την άκρη», «μια γνωριμία», να παρακάμπτει διαδικασίες. 

Πως αποδεικνύεται η έλλειψη οργάνωσης και ελέγχου;

Προσθέτουμε στην εξίσωση τα σκάνδαλα. Δείχνουν πως κάποιος/κάτι ξέφυγε από το “ραντάρ”, χάθηκε ο έλεγχος, δεν υπάρχει λογοδοσία, κάποιος πλαστογράφησε, συνεργασία σε παρανομίες ή αλλοίωση κανόνων. Αν το λέγαμε με όρους business, έχουμε ένα άρρωστο οργανισμό που χρειάζεται άμεσα ολικό reengineering! Αυτό σημαίνει, άλλαξέ τα όλα: γρήγορη δικαιοσύνη, καθαροί κανόνες, ισότητα για όλους, δείκτες τι πετυχαίνει κάθε τομέας ή γραφείο (πότε-πως), έλεγχος-έγκριση σε κάθε ευρώ, δημόσια λογοδοσία, αξιολόγηση σε όλα-όλους, και πολύ αυστηρές ποινές. 

Αλλιώς, θα φαίνεται η χώρα πως έχει οργάνωση στα χαρτιά (λόγια), αλλά θα υπολειτουργεί στην πράξη (φακελάκι, δίκτυα παρανομίας, προνόμια, έλλειψη ασφάλειας). Αυτή η αντίθεση (και μόνο ως σκέψη) φέρνει κόπωση και δυσπιστία. Για αυτό όσοι φεύγουν στο εξωτερικό, μιλούν για έλλειψη αξιοκρατίας. Θα γίνει κάποτε αξιόπιστο το κράτος και οι θεσμοί θα υπηρετούν τον πολίτη με αυστηρή δικαιοσύνη, καθαρή αξιοκρατία και 24/7 λογοδοσία; Δεν ξέρω, δεν αρκούν οι φωνασκίες τύπου φταίνε οι πολιτικοί… αν δεν τα βάλεις με μικροσυμφέροντα, αν δεν τιμωρήσεις επίορκους, κλάδους, και στελέχη που παρανομούν.

Διαρκώς ξεφεύγει ο έλεγχος…

Η ενδεικτική λίστα μεγάλων ή μικρών οικονομικών-πολιτικών σκανδάλων εμπλέκει δεκάδες επαγγέλματα, τομείς, δημόσιους υπαλλήλους και πολιτικό προσωπικό, αλλά και χιλιάδες “ωφελούμενους” πολίτες. Η ύπαρξη σκανδάλων είναι ντροπή για τη χώρα, κάκιστη διεθνής προβολή και ασχέτως αν έγιναν συλλήψεις / αν αποδόθηκε δικαιοσύνη / αν μάθαμε την αλήθεια, φέρνει τρομερά κόστη:

• ΟΠΕΚΕΠΕ (2016-2023): €290 εκατ. παράνομων επιδοτήσεων (Guardian), πρόστιμο €450 εκατ. από Κομισιόν λόγω κακοδιαχείρισης (Capital).
• ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΕΙΣ (2025): κυκλώματα παράνομων συνταγογραφήσεων ΕΟΠΠΥ από γιατρούς, φαρμακοποιούς, υπαλλήλους, ασφαλιστές (με προεκτάσεις και στο εξωτερικό) σε Αθήνα, Κόρινθο, Ρόδο κ.λπ.
• ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑ (2024-2025): συλλήψεις, πάγωμα περιουσιακών στοιχείων για μεγάλο κύκλωμα πολεοδομίας στη Χαλκιδική και αντίστοιχο κύκλωμα στη Ρόδο.
• PREDATOR: η αδιευκρίνιστη (ηθικά και τεχνικά) υπόθεση των υποκλοπών με τη χρήση του λογισμικού Predator που στόχευε πολιτικούς και δημοσιογράφους.
• NOVARTIS (2018): η εταιρία ερευνήθηκε διεθνώς για παράνομες πληρωμές/δωροδοκίες και στην Ελλάδα για ποσά που αναφέρονται ως άνω των €4 δισ.
• ΑΔΕΙΟΔΟΤΗΣΗ ΚΑΝΑΛΙΩΝ (2016): το κράτος εισέπραξε €246 εκατ. από την δημοπρασία αδειών, διαδικασία που θεωρήθηκε ότι δεν είχε διαφάνεια (Guardian).
• ΥΠΟΓΕΙΕΣ ΠΛΗΡΩΜΕΣ (επί 10ΕΤΙΑ): υποθέσεις διαφθοράς στον δημόσιο τομέα (η διαφθορά στο Δημόσιο σύμφωνα με έρευνα της Transparency International κοστίζει έως €14 δισ. ετησίως όπως γράφει το Reuters).
• ΔΩΡΟΔΟΚΙΑ ΙΑΤΡΩΝ (2013): κατηγορίες για τεράστιο κύκλωμα δωροδοκιών (Global news).
• ΦΑΚΕΛΑΚΙΑ (2012): στην Υγεία εκτιμήθηκαν τα μικρο-φακελάκια €420 εκατ. ετήσια (Transparency International).
• ΕΞΟΠΛΙΣΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ Υποβρύχια/Ferrostaal/Radar κ.ά (2011): καταδίκες για εκτιμώμενες μίζες μέχρι €120 εκατ. σε πολιτικούς-αξιωματούχους (CorruptionTracker).
• SIEMENS (2010): ανεπιβεβαίωτο ποσό μιζών €100 εκατ., με φυγόδικους στο εξωτερικό, παραγραφή ευθυνών που αφορούσαν σε συμβάσεις προμήθειας υλικών, υπηρεσιών και συστημάτων Ελληνικού Δημοσίου.
• ΓΙΟΥΓΚΟΣΛΑΒΙΚΟ ΚΑΛΑΜΠΟΚΙ (1986-1990): η χώρα τιμωρήθηκε με πρόστιμο US$3,8 εκατ. για λαθραία εισαγωγή καλαμποκιού και μεταπώληση του σε χώρες Ε.Ε με κέρδος φυσικών προσώπων.
• ΣΚΑΝΔΑΛΟ ΚΟΣΚΩΤΑ/ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΚΡΗΤΗΣ (1988-1989) και άλλα πολλά ακόμη…

Η λίστα είναι μεγάλη. Το κοινό pattern όλων είναι επαναλαμβανόμενη έλλειψη διαφάνειας, περιορισμένος έλεγχος, και μη λειτουργία θεσμών.

Η Ελλάδα σήμερα δεν είναι «κυβερνήσιμη» δημόσια και ιδιωτικά, αλλά μπορεί να γίνει. Δεν είναι εντελώς άναρχη, αλλά δεν είναι στον βαθμό που χρειάζεται η εποχή. Κάνει η κυβέρνηση κάποιες προσπάθειες μεταρρύθμισης, τα ψηφιακά εργαλεία φέρνουν δημόσια διαφάνεια (εφορία, τράπεζες, παράνομα έσοδα, διαγωνισμοί, φοροδιαφυγή), αλλά δεν αρκούν για να γίνει «οργανωμένο κράτος» (που, μην ξεχνούμε, κοστίζει ετησίως η λειτουργία του 90 δις!). 

Ο πατέρας μου διηγείται συχνά την ιστορία όπου υπουργός ενέκρινε τη μελέτη ίδρυσης πληροφορικής διεύθυνσης στη βιομηχανία, που ήταν πρωτοβουλία υπαλλήλων! Απέχουμε από αυτό, το λες και πισωγύρισμα. Για αυτό όλες οι δημόσιες υπηρεσίες πρέπει να ξαναχτιστούν από το μηδέν πάνω σε αξίες όπως εμπιστοσύνη, διαφάνεια και ευθύνη. Οργανωμένο κράτος δεν σημαίνει απλώς ότι «τρέχουν τα συστήματα», αλλά λογοδοσία, αξιολόγηση, μέτρο και σεβασμός.

Χρειάζεται ολικό restart, αλλά δυστυχώς λείπει η πλειοψηφία (η κοινή ματιά / συμφωνία πολιτών και κομμάτων) για να γίνουν ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΕΣ συνταγματικές αλλαγές που θα διορθώσουν τα κακώς κείμενα που όλοι ξέρουν. Θα περάσουν πολλά χρόνια ακόμη (κρίμα ρε γαμώτο), ζώντας μέσα στον ίδιο “χυλό”.ν