Τι να κρατήσεις (Takeaways)
- Ο υπερβολικός προστατευτισμός μειώνει την ανταγωνιστικότητα (δεν βελτιώνονται προϊόντα, κόστη, λειτουργία).
- Χωρίς ανταγωνισμό (μηχανισμός βελτίωσης) δημιουργούνται στρεβλώσεις, χαμηλή ποιότητα, μειωμένη καινοτομία.
- Ο προστατευτισμός μακροπρόθεσμα αποδυναμώνει την ικανότητα επιχειρήσεων να σταθούν σε διεθνές περιβάλλον.
Είμαι φιλελεύθερος άνθρωπος. Ζω από τη δουλειά μου και δεν έχω κανένα συμφέρον ή ιδεοληψία για ότι γράψω σήμερα. Ο «παλαιός κόσμος» (έτσι τους λέω ευγενικά, είναι όσοι φωνάζουν για τη Mercosur) πλήγωσε πολλές φορές θανάσιμα τις δυτικές οικονομίες και τις κοινωνίες. Ένα από τα τιμωρητικά μέτρα που ξέρει καλά ο παλαιός κόσμος, είναι ο οικονομικός προστατευτισμός με την επιβολή εμπορικών φραγμών-δασμών-νόμων για την (δήθεν) προστασία της εγχώριας παραγωγής. Παρουσιάζεται ως φάρμακο. Κυβερνήσεις τον χρησιμοποιούν πολλά χρόνια για να στηρίξουν κλάδους, ή να περιορίσουν την εξάρτηση από εισαγωγές, ή απλά να κερδίσουν πολιτικά οφέλη. Ωστόσο, η ιστορία και η σύγχρονη εμπειρία δείχνουν πως η τρέλα του προστατευτισμού οδηγεί στο αντίθετο αποτέλεσμα.
Μας μαθαίνει η Ιστορία
Στη δεκαετία του 1930, οι Αμερικανοί είχαν μια φαεινή ιδέα! Ο νόμος Smoot-Hawley επέβαλε δασμούς σε χιλιάδες προϊόντα και πυροδότησε διεθνή εμπορικό πόλεμο. Οι χώρες απάντησαν με αντίμετρα, το διεθνές εμπόριο κατέρρευσε και μεγάλωσε ακόμη περισσότερο τη “Μεγάλη Ύφεση” στερώντας εκατομμύρια θέσεις εργασίας. Έκλειναν εκατοντάδες εργοστάσια, το ένα μετά το άλλο, και το μάθημα ήταν σαφές: οι δασμοί κάνουν κακό. Δεν θα ξεχάσω όταν μου έδειξαν στη Σερβία ένα Γερμανο-Ιταλικό εργοστάσιο Fiat όπου γύρω του (μέσα σε 4 μήνες!) “σηκώθηκε” μια νέα, μικρή πόλη. Η δύναμη της οικονομίας είναι στη συνεργασία…
Ακόμη και η Ε.Ε. που διακινεί ελεύθερα όνειρα, κεφάλαια, εργαζόμενους, πληθυσμών και έχει (κάποιους) ενιαίους κανόνες είναι εξίσου φορέας προστατευτισμού…. Είναι γεμάτη ειδικούς φόρους. Πάρε το προϊόν σου και πήγαινε να ξεκινήσεις το εμπόριο σε μια άλλη Ευρωπαϊκή χώρα, για να δεις: ειδικούς κανόνες και νόμους, περιοχές με προνόμια, δασμοί (με ωραία συσκευασία).
Ο σύγχρονος προστατευτισμός είναι χειρότερος
Στην ιστορική μεγάλη ύφεση των ΗΠΑ που ανέφερα οι εμπορικές συνεργασίες με επιχειρήσεις άλλων χωρών ήταν μονοσήμαντες: εργοστάσιο με εργοστάσιο. Κόψαμε σχέση; Θα βρω άλλο συνεργάτη. Σήμερα όμως υπάρχει μια κορυφαία διαφορά: οι οικονομικές οντότητες (εργοστάσιο Χ, προϊόν Ψ, χώρα Ζ) έχουν πλειάδα διεθνών ή εγχώριων προμηθευτών (δεν υπάρχει προϊόν που να “στήνεται” εξ ολοκλήρου μόνο του (value chain)), άρα οι δασμοί επηρεάζουν αρνητικά σαν ντόμινο εκατομμύρια επιχειρήσεις, εργαζόμενους, προμηθευτές και καταναλωτές σε όλη την υφήλιο.
Ο προστατευτισμός είναι πολιτικά ελκυστικό PR, γιατί φτιάχνει την εικόνα του σκληρού ηγέτη που υπερασπίζεται τη χώρα του. Στην πράξη όμως όλοι χάνουν. Το διαρκές παιχνίδι του Τράμπ (από πίσω η εμπορική κόντρα ΗΠΑ-Κίνας και οι σφαίρες επιρροής), που σχεδόν κάθε μέρα ανακοινώνει νέους δασμούς-τιμωρία προς χώρες, με ή χωρίς πολέμους ή επιθέσεις επηρεάζει μαζικά και άσχημα Ε.Ε. και Ελλάδα. Οι δασμοί αυξάνουν το κόστος για τους καταναλωτές, μειώνουν την ποικιλία προϊόντων, δυσκολεύουν το εμπόριο. Η Ελλάδα επηρεάζεται σε κρίσιμο βαθμό στις εξαγωγές αγροτικών προϊόντων, φαρμάκων και μεταποιημένων τροφίμων. Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις αποκτούν τριπλό πρόβλημα:
- Αύξηση κόστους, μείωση κερδών. Όταν το προϊόν φτάνει στις ΗΠΑ πχ. 15% ακριβότερο, ο εισαγωγέας περνάει το κόστος στον καταναλωτή και μειώνεται η εμπορική ελκυστικότητα-πωλήσεις. Αν πιέσει τον Έλληνα παραγωγό-εξαγωγέα να ρίξει τις τιμές, τότε η μείωση κέρδους είναι σημαντική (ανθεκτικότητα, βιωσιμότητα).
- Αβεβαιότητα και ρίσκο. Οι δασμοί, όπως βλέπουμε, αλλάζουν ανάλογα με πολιτικές διαμάχες ή ευκαιριακές σχέσεις διπλωματίας. Μια μικρομεσαία επιχείρηση δεν ξέρει, αν το καθεστώς θα χειροτερέψει στο μέλλον. Πως να σχεδιάσει; Πως να επενδύσει σε νέα προϊόντα, εξοπλισμό ή καμπάνιες προώθησης;
- Απώλεια ανταγωνιστικότητας. Στην αγορά των ΗΠΑ ανταγωνίζονται μαζί Ελλάδα, Ιταλία, Ισπανία, Καναδάς και Λατινική Αμερική. Αν κάποιοι από αυτούς έχουν χαμηλότερους δασμούς, αλλάζει το ανταγωνιστικό σκηνικό. Οι επιχειρήσεις είναι πιο ευάλωτες και η απώλεια μεριδίου-πωλήσεων δεν ανακτάται εύκολα (θέλει καιρό).
Η λύση είναι ανοιχτό εμπόριο με δίκαιους κανόνες: ισχυροποίηση του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου, σαφείς και win-win διακρατικές συμφωνίες, διαφάνεια. Βεβαίως το πραγματικό δύσκολο που κρύβεται επιμελώς (δεν συζητά καμία κυβέρνηση), είναι κατά πόσο μπορούν και πρέπει οι εθνικές κυβερνήσεις να στηρίζουν κλάδους που έχουν επηρεαστεί από την παγκοσμιοποίηση και το διεθνές εμπόριο …αλλά (αντί για δασμούς-φόρους) να επενδύουν σε εκπαίδευση εργαζομένων, κίνητρα καινοτομίας, πουσάρισμα για αναδιοργάνωση, και ενίσχυση της εξωστρέφειας (αντί να πουλάς λάδι σε ένα πελάτη-διανομέα που θα σου φτάσει το προϊόν στις ΗΠΑ, να βρίσκεις 1.000 διεθνείς πελάτες).
Παίρνει άραγε τα μαθήματά της η Ελλάδα:
Η Ελλάδα μεγάλωσε ως μια κλειστή οικονομία με ειδικά προνόμια σε ιδιωτικό και εταιρικό επίπεδο. Έβαζε φρένο σε γειτονικές χώρες. Λειτουργήσαμε για πολλά χρόνια σε περιβάλλον προστατευτισμού. Αναρωτιέμαι, θα μάθει η χώρα να διεθνοποιείται περισσότερο, να ανοίγεται με περισσότερα προϊόντα-λύσεις, ώστε να μην εξαρτάται από έναν, από μία αγορά; Ευχή είναι να έχουμε καλές επιχειρήσεις, καλά προϊόντα και σωστούς επιχειρηματίες για κάτι τέτοιο. Η τρέλα του προστατευτισμού φέρνει αβεβαιότητα, ακρίβεια, χαμηλή ανταγωνιστικότητα και ο λαϊκισμός δεν φέρνει μερίδια αγοράς και νέους εμπορικούς συνεργάτες.
Είμαι ο Τάσος Παγκάκης. Βοηθώ leaders και ομάδες να μετατρέπουν την αλλαγή σε ανάπτυξη, δουλεύοντας στο τρίγωνο Στρατηγική-Επικοινωνία-Υλοποίηση. Παρεμβαίνω όπου υπάρχει ασάφεια, για να δώσω πλαίσιο αποφάσεων, καθαρό narrative και roadmap. Λιγότερο θόρυβο, περισσότερη ευθυγράμμιση, σωστή υλοποίηση. Αν θέλεις ξεκάθαρη κατεύθυνση στη στρατηγική, μίλησέ μου και θα σε βοηθήσω.
