Τι να κρατήσεις (Takeaways)
- Το “αγροτικό ζήτημα” δεν λύνεται με επιδοτήσεις χωρίς αποτέλεσμα, είναι πρόβλημα δομής και ανταγωνιστικότητας.
- Χαμηλή παραγωγικότητα, μηδενική τεχνολογία/εξωστρέφεια, διάσπαση μονάδων, στρεβλά κίνητρα.
- Απαιτείται αλλαγή μοντέλου με επενδυτικά κίνητρα, συμβολαιακή γεωργία, "οικοσυστήματα”, εκπαίδευση, ποιότητα.
Ο πρωτογενής τομέας έμεινε πίσω
Οι εικόνες με τα τρακτέρ στους δρόμους επανέρχονται σχεδόν κάθε χρόνο, σαν ένα τελετουργικό. Μας σοκάρουν ή μας εκνευρίζουν, αλλά υπενθυμίζουν ότι κάτι προβληματικό παραμένει άλυτο. Το μεγάλο ερώτημα δεν είναι αν οι αγρότες έχουν δίκιο, όταν κάνουν κινητοποιήσεις. Ούτε αν θα παίρνουν χρήματα για ενέργεια, καύσιμα, προϊόν όπως ζητούν. Το αληθινό ερώτημα είναι αν είμαστε ΟΛΟΙ έτοιμοι ως χώρα και κοινωνία να πούμε αλήθειες.
Δεν είναι χθεσινό πρόβλημα. Από το 1980 η Αγροτική φόρτωνε με δάνεια κάθε αγρότη, γιατί ήθελε ο καθένας το δικό του τρακτέρ! Από τις αρχές του αιώνα το κράτος έδινε προσωρινές ψευτο-λύσεις, απαλλοτριώθηκαν περιοχές, δόθηκαν κομμάτια γης, έγιναν μη-βιώσιμες αποξηράνσεις (Θεσσαλία), πετάχτηκαν χρήματα σε επιδοτήσεις (Κρήτη) και έργα αμφιβόλου ρόλου, γέμισε η χώρα ζημιές συνεταιρισμών, και πιο πρόσφατα μάθαμε τον ΟΠΕΚΕΠΕ που την περίοδο 2016-2023 δόθηκαν €290 εκατ. παράνομες επιδοτήσεις (Guardian) χωρίς control και φάγαμε και πρόστιμο €450 εκατ. λόγω κακοδιαχείρισης (Capital). Σημειώστε πως το σύνολο των Ευρωπαϊκών επιδοτήσεων που έλαβε η χώρα από το 1985 αποκλειστικά για τον αγροτικό τομέα είναι 180.000.000.000 ευρώ, άρα κάτι πήγε λάθος…
Το πολιτικό σύστημα χειριζόταν πάντα τον πρωτογενή τομέα ως δεξαμενή ψήφων, όχι ως business. Πίεση; Nα, πάρε επιδότηση. Δυσαρέσκεια; Να, πάρε ειδική ρύθμιση. Κανένα σχέδιο! Ο αγρότης βολεύτηκε και λειτουργούσε σαν παιδί. Περιμένω την επιδότηση, δεν τα βγάζω πέρα, μην με χρεώνουν πολλά κ.λπ. Δηλαδή, γνήσια ελληνική τσαπατσουλιά. Βόλευε; Συνήθεια; Το αποτέλεσμα είναι ότι ένας τομέας της οικονομίας έμεινε πίσω, το 50% των αγροτών χρωστούν, δεν λειτουργούν σαν οικονομικές οντότητες και συνολικά δεν εκσυγχρονίστηκε ο τομέας:
- ίδια μοντέλα καλλιέργειας (ενώ οι Ε.Ε. επιδοτήσεις δίνονταν ακριβώς για αλλαγές)
- βάζεις ακόμη βαμβάκι και τεύτλα, και χαλάς το 86% της κατανάλωσης νερού της χώρας…
- δεν υπάρχουν συνεταιρισμοί εξωστρέφειας και διαπραγμάτευσης τιμών
- περιορισμένη εκπαίδευση και γνώση εξελίξεων
- μηδενική εξωστρέφεια (δώσε μου μόνο “όλα τα κιλά, όλα τα λεφτά“…)
- μηδενική υιοθέτηση τεχνολογίας.
Πολλές χώρες μας ξεπέρασαν, γιατί σκέφτηκαν σύγχρονα
Η Ολλανδία, η Δανία και η Ιρλανδία και άλλες μικρότερης έκτασης από την Ελλάδα έχτισαν πρωτογενή τομέα για εξαγωγές, οικονομική δύναμη και ποιότητα παγκόσμιας κλάσης. Δεν έκαναν τη διαφορά οι άνθρωποι, το χώμα, ο καιρός, αλλά ότι έχουν καλύτερο και διαχρονικό σύστημα:
- έχουν οδηγήσει συγχωνεύσεις και ενώσεις (συνεταιρισμοί γίνονται εταιρείες – α ρε Friesland…)
- έχουν συνεταιρισμούς-οικοσυστήματα (όχι μηχανισμούς διανομής επιδοτήσεων)
- επιδοτούν την παραγωγή και την ποιότητα, όχι το να υπάρχεις ως αγρότης
- εφαρμόζουν συμβολαιακή γεωργία με καθαρές, διαφανείς τιμές
- έχουν χτίσει εθνικό brand για τα προϊόντα που εξάγουν
- διαθέτουν ενεργειακές κοινότητες που εξασφαλίζουν σταθερό κόστος
- λειτουργούν με ψηφιακά κτηματολόγια γης και ζωικού κεφαλαίου
Ο παραγωγός εκεί ξέρει τι θα καλλιεργήσει, σε ποιον θα πουλήσει, σε ποια τιμή, με ποιο κόστος. Τα πλάνα εξαγωγών, η παρουσία σε εκθέσεις και οι εμπορικοί αντιπρόσωποι κάνουν όλη τη δουλειά, ενώ στην Ελλάδα κάθε παραγωγός έχει κάθε χρόνο Χ άγνωστους παράγοντες: καιρό, ενέργεια, εμπόριο, και το παλιό μυαλό του. Οπως τα λέει ο κύριος:
Απόδοση ανά στρέμμα στην Ελλάδα (€240), Ισραήλ (€850) και Ολλανδίας (€1200)…Η Ολλανδία με έκταση το 1/3 της Ελλάδας και οι Ισραηλινοί που έκαναν εύφορη την έρημο…Και οι δικοί μας αραχτοί περιμένουν τις επιδοτήσεις… #αγροτες_μπλοκα pic.twitter.com/8AwABTOPjo
— ΚΟΠΡΙΤΗΣ ΤΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΥ (@6hmoBPE37u83WiV) December 2, 2025
Να βάλει μυαλό ο αγρότης, βοήθησέ τον, ξεκαθάρισε το “παιχνίδι”!
Επί χρόνια το κράτος αντί για δισεκατομμύρια στήριξης (εθνικά ή ευρωπαϊκά) που πήγαν τελικά χαμένα(;) θα έπρεπε να δίνει α) κατεύθυνση-εκπαίδευση και β) σχέδιο-πλαίσιο με τους κανόνες του παιχνιδιού! Τι σχέδιο; Λέει η Πολιτεία, αυτό είναι το παιχνίδι παιδιά, κι όποιος τα βγάλει πέρα. Αυτά μπορώ, 4,5 δις total, θα σας βοηθήσουμε για Χ χρόνια και να πακέτο κινήτρων για να δουλέψετε αλλιώς. Αν συγχωνευθείτε, αν αλλάξετε παραγωγή, αν φτάσετε εξωτερικό δικό σας κουμάντο (αλλιώς, κλείστε το!). Καθαροί κανόνες, γιατί δεν μπορώ να σας δίνω δις κάθε χρόνο.
Κανείς δεν τα συζητά αυτά και ο αγρότης και τα μπλόκα γίνονται κάθε χρόνο ‘filler’ στα δελτία ειδήσεων. Οξύμωρο είναι ότι όλοι ξέρουν πως έμειναν πίσω, πως η αλυσίδα αξίας φορτώνει καπέλα, και ότι οι επιδοτήσεις είναι λεφτά που τελικά πάνε σε χρέη. Οι κυβερνήσεις που διαχρονικά μοίραζαν (Πασόκ, Συγκυβέρνηση, Πασόκ, Συνεργασίας, Σύριζα, ΝΔ), ακόμη και σήμερα δεν λένε στον παραγωγό, γίνε εξωστρεφής, ψηφιακός, ανταγωνιστικός…
Τι χρειάζεται μια κανονική χώρα και οι νοικοκυρεμένοι αγρότες
Μπορεί να είναι αργά. Κάποια στιγμή οι Ευρωπαϊκές επιδοτήσεις θα σταματήσουν. Κάποια στιγμή θα ανέβει κι άλλο το ισοζύγιο εισαγωγών. Το κόστος ενέργειας δεν πρόκειται να κοστίζει μηδέν. Αλλά δεν πρέπει ο πρωτογενής τομέας να γίνει ιστορική μνήμη και για αυτό χρειάζεται καθαρή μετατόπιση:
- από τις (εκλογικές) παροχές στο επενδυτικό κίνητρο (αν πετύχεις το Χ, θα πάρεις Ψ)
- από την εξάρτηση επιδότησης στη μετρήσιμη παραγωγικότητα (όλα διαφανή: πόσα-που-πως-πότε)
- από την επιδότηση στη γνώση και τη διασφάλιση ποιότητας προϊόντος
- από τα Χ δέντρα και το βιος μου στις συνενωμένες μονάδες των μεγάλων όγκων!
Αυτή η μετατόπιση πρέπει να συνοδεύεται από νέες υποχρεώσεις για όλους: η Πολιτεία πχ. να προτείνει το πλαίσιο, τεχνολογία, ενεργειακές λύσεις, διαφάνεια τιμών (ένα συμβόλαιο 10ετίας με διακηρυγμένους στόχους και όλα τα πρέπει) και οι οι παραγωγοί να οργανωθούν, να εκπαιδευτούν, να συνεργαστούν, να ανοίξουν το μοντέλο τους (όσοι θέλουν)! Κοινωνικό συμβόλαιο με στόχους, αγορές, χρήματα και απόδοση επένδυσης. Δεν υπάρχει άλλος δρόμος! …αλλά πως είπαμε; Σύστημα… Αφήνω για το τέλος μια δημοσίευση που διάβασα στα social media:
Είμαι ο Τάσος Παγκάκης. Βοηθώ leaders και ομάδες να μετατρέπουν την αλλαγή σε ανάπτυξη, δουλεύοντας στο τρίγωνο Στρατηγική-Επικοινωνία-Υλοποίηση. Παρεμβαίνω όπου υπάρχει ασάφεια, για να δώσω πλαίσιο αποφάσεων, καθαρό narrative και roadmap. Λιγότερο θόρυβο, περισσότερη ευθυγράμμιση, σωστή υλοποίηση. Αν θέλεις ξεκάθαρη κατεύθυνση στη στρατηγική, μίλησέ μου και θα σε βοηθήσω.
