Τι να κρατήσεις (Takeaways)
- Το μέγεθος δεν είναι αποτέλεσμα μόνο της αγοράς, αλλά κυρίως της διοίκησης.
- Η ανάπτυξη απαιτεί μετάβαση από το προσωπικό επιχειρηματικό μοντέλο σε οργανισμό.
- Η ανταγωνιστικότητα χτίζεται με συνεχή επένδυση σε δομές, ικανότητες και πειθαρχία.
Υπάρχει μια αγωνία που διαπερνά το δημόσιο διάλογο για τη βιομηχανία: γιατί η Ελλάδα δεν καταφέρνει να δημιουργήσει μεταποιητικούς «πρωταθλητές»; Παρά το ταλέντο, την ιστορία και τις καλές εξαιρέσεις, η εικόνα παραμένει σταθερή εδώ και χρόνια: μικρό μέγεθος, πολλές μικρές (κατακερματισμός) επιχειρήσεις, με χαμηλή παραγωγικότητα, περιορισμένες επενδύσεις. Δηλαδή, ωραία, το πακετάρισες το λάδι, και μετά;
Από όσες τέτοιες επιχειρήσεις έχω γνωρίσει, και συγκρίνοντάς τις με μεγάλες εξαγωγικές, ξέρω πως δεν είναι απλώς ένα τυχαίο θέμα αγοράς, αλλά κάτι πιο βαθύ, ας το πούμε, συστημικό. Τι πρέπει να αλλάξουν:
- Εξωστρέφεια και διαφοροποίηση σε niche τμήματα αγοράς
- Στρατηγική παραγωγής ενέργειας (τεράστιο στοίχημα η μείωση κόστους ενέργειας)
- Ψηφιακά συστήματα, τεχνολογία και αυτοματοποίηση
- Συστηματικό R&D, διερεύνηση καινοτομίας και new product design
- Σύγχρονη διακυβέρνηση με KPIs και P&L ανά προϊόν, ανά segment, ανά άνθρωπο
- Επαγγελματική αξιοποίηση (με σοβαρό σχέδιο) των χρηματοδοτικών εργαλείων
1. Οικοσύστημα που δεν μπορεί να στηρίξει ανάπτυξη
Η ελληνική μεταποίηση κινείται στο 9-10% του ΑΕΠ (Eurostat και στοιχεία ΣΕΒ-EY), κάτω από τον μέσο όρο της ΕΕ (12-13%) και έχει μικρό αποτύπωμα στην οικονομία. Ο κατακερματισμός: μικρές μονάδες που κυρίως εξυπηρετούν χονδρεμπορικά, ή αναλαμβάνουν συγκεκριμένες ζητούμενες παραγωγές περιοχικά, άρα για αυτό δεν έχουν κλίμακα, ή δεν εξάγουν, σίγουρα δεν συνεργάζονται μεταξύ τους, και δεν επενδύουν. Μικρό οικοσύστημα σημαίνει:
- δεν έχουν (διερευνήσει) δυνατότητα συνεργειών-ενώσεων για να έχουν ανάπτυξη,
- υπερβολικός κατακερματισμός, μπορεί τρία μικρά εργοστάσια να τυποποιούν μαρμελάδα στον ίδιο Νομό,
- περιορισμένη παραγωγικότητα, δεν μπορεί μεμονωμένα η επιχείρηση να υποστηρίξει όγκους εξαγωγών
- και ακόμα πιο περιορισμένο R&D (εμπορικά και τεχνολογικά).
2. Η ενέργεια είναι ο πιο επίμονος πονοκέφαλος
Μετά το 2021 το κόστος ενέργειας εκτοξεύθηκε παντού στην ενεργειακά ακριβή Ευρώπη (για αυτό βλέπουμε την υπερδραστηριοποίηση των ΗΠΑ…) και έγινε μόνιμη απειλή για τα περιθώρια κέρδους των μεταποιητικών. Δεν έχουν μεγάλη δυνατότητα αυτοπαραγωγής (πχ. φωτοβολταϊκά), αντιμετωπίζουν μεγάλη μεταβλητότητα τιμών και ορθώς ο ΣΕΒ και τα επιμελητήρια το σημειώνουν ως διαρκές πρόβλημα. Για μικρές βιομηχανίες, αυτό δεν είναι απλώς έξοδο, αλλά επηρεάζει την ανταγωνιστικότητα τους και κάθε προσπάθεια βελτίωσης.
3. Χαμηλό R&D σημαίνει παγίδευση στο ‘commodity’
Η Ελλάδα δαπανά μόλις 1,5% του ΑΕΠ σε (πρακτική;) έρευνα & ανάπτυξη, πολύ χαμηλότερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Πολλές επιχειρήσεις μένουν παγιδευμένες σε ό,τι ήξεραν, ό,τι τους ζητάει η αγορά τους ή οι εισαγωγείς-εξαγωγείς (μάλλον προϊόντα commodities σε κορεσμένες αγορές) και έτσι πέφτουν στην παγίδα του να κερδίζει αυτός που παράγει φθηνότερα. Χωρίς ανάπτυξη, καινοτομία, νέα προϊόντα, χρήση τεχνολογιών και κυκλικής οικονομίας:
- δεν υπάρχει καμία διαφοροποίηση (ενδεικτικά) στη μαρμελάδα, τα σιτάλευρα, τα πανιά, τα υλικά κατασκευών
- δεν μπορεί να υπάρξει premium pricing, αφού συνωστίζεσαι σε αγορές όγκου-τιμής
- δεν χτίζουν ευκαιρίες εξαγωγικής προοπτικής (η διεθνής εταιρεία-έμπορος θα ψάξει το “καινούργιο”).
4. Χρηματοδότηση, η μόνιμη ανηφόρα
Για μια βιομηχανία που θέλει να μεγαλώσει, η πρόσβαση σε κεφάλαια είναι κλειδί. Το Ταμείο Ανάκαμψης είναι τεράστια ευκαιρία, αλλά μόνο για όσους είναι οργανωμένοι, νοικοκυρεμένοι (σχέδιο ανάπτυξης-επενδύσεων, KPIs κ.λπ), και τελικά οι μεταποιητικές εξακολουθούν και σε αυτό το θέμα να δυσκολεύονται:
- αυστηροποίηση τραπεζικών κριτηρίων (δεν μοιράζεται πια εύκολο χρήμα) και ανάγκη για “banking readiness”,
- έλλειψη σχεδίου λειτουργίας-επένδυσης-οργανωμένων KPIs,
- συχνά χαμηλή ικανότητα τεκμηρίωσης (που θελω να πάω, γιατί, πως) των επενδυτικών σχεδίων.
5. Συχνά η Διοίκηση είναι η οικογενειακή λογική
Η οικογενειακή διοίκηση έχει δύναμη, ιστορία, συναισθηματική ασφάλεια, αλλά έχει και όρια (ταβάνι) τεχνογνωσίας και δράσης στο σύγχρονο εμπόριο και κόσμο. Η απουσία επαγγελματικού management (όταν όλες οι αποφάσεις περνούν από τον ιδιοκτήτη) κάνει κακό. Όπου όμως εφαρμόζονται KPIs, risk management, ψηφιακά παραγωγικά συστήματα, όλα αυτά μαζί κάνουν εντυπωσιακή διαφορά. Πολλές ελληνικές μονάδες φτάνουν το ταβάνι τους, όχι από τις συνθήκες της αγοράς, αλλά από τη διοικητική ανωριμότητα:
- απουσία εταιρικής διακυβέρνησης (θεσμών-διαδικασιών),
- χρηματοοικονομική διαχείριση σαν αν είναι κουμπαράς της οικογένειας
- μηδενικά data analytics για όλες τις λειτουργίες (εργοστάσιο, προϊόν, ασφάλεια, εμπόριο, B2B marketing),
- ελάχιστη διεθνής εμπορική (και πωλήσεων και εικόνας) εμπειρία,
- αδυναμία αντίληψης και διερεύνησης πως μπορεί να γίνει διαφοροποίηση,
- αναβλητικότητα στην τεχνολογική ή μηχανολογική αναβάθμιση.
- απουσία συστημάτων διοίκησης και λειτουργιών (ERP, CRM, Scada, performance metrics κ.λπ).
Και πολλές φορές όλα τα παραπάνω μαζί οδηγούν σε στασιμότητα ή προβληματισμό για την πορεία ή στασιμότητα από συνήθεια (“παγίδα του Ιδρυτή;):
6. Η μικρή αγορά είναι δικαιολογία
Είναι αλήθεια πως η ελληνική αγορά είναι μικρή. Αλλά είναι και η εύκολη δικαιολογία. Αν καταστραφεί μια αγορά (πχ. γουναράδικα Καστοριάς), ψάχνεις εναλλακτικές λύσεις. Αν ανοίξει μια νέα αγορά (πχ. βιολογική παραγωγή δημητριακών χωρίς χημεία…), τότε πρέπει να έχεις σχέδιο καιρό πριν, για να μπεις. Οι πιο κερδοφόρες βιομηχανίες:
- κυρίως… εξάγουν (η εξωστρέφεια σε μεγαλώνει),
- εξειδικεύονται (δεν κοιμάσαι από την εσωτερική αγορά – ψάχνεις),
- επενδύουν σε σχεδιασμό, καινοτομία και διαφοροποίηση.
Η ελληνική μεταποίηση δεν στερείται δυνατοτήτων ή καλών μυαλών -είμαι σίγουρος- αλλά μάλλον έχει συνήθειες-βαρίδια. Στερείται κλίμακας, στρατηγικής και διοικητικών δομών. Το ζητούμενο δεν είναι «να κόψουμε έξοδα», αλλά να γίνουν έξυπνες επενδύσεις βήμα-βήμα σε ενέργεια, τεχνολογία, εξωστρέφεια, και ανθρώπινο δυναμικό.
Αν θέλουμε μια ισχυρή οικονομία με συνεργασίες, δουλειές, και έσοδα, χρειαζόμαστε μια σύγχρονη και ανταγωνιστική βιομηχανία, με ηγεσία που βλέπει μπροστά και όχι γύρω της. Με ηγεσία (μακάρι νέων ανθρώπων) που θα οδηγήσει τη μεταποίηση από το ρόλο του …αδύναμου προμηθευτή αγοράς σε “μεγάλο παίκτη”.
Είμαι ο Τάσος Παγκάκης. Βοηθώ leaders και ομάδες να μετατρέπουν την αλλαγή σε ανάπτυξη, δουλεύοντας στο τρίγωνο Στρατηγικής-Επικοινωνίας-Compliance. Παρεμβαίνω όπου υπάρχει ασάφεια, δίνω πάντα πλαίσιο αποφάσεων, καθαρό narrative και roadmap. Αν θέλεις βοήθεια και κατεύθυνση σε θέματα στρατηγικής, μίλησέ μου και θα σε βοηθήσω.
