Τι να κρατήσεις (Takeaways)
- Οι ροές τουριστών δεν αντιστοιχούν με μεταφορές, ενέργεια, ύδρευση, διαχείριση αποβλήτων (τοπικές υπηρεσίες).
- Απαιτούνται κανονισμοί για να διατηρηθεί η ισορροπία μεταξύ ανάπτυξης, τοπικής κοινωνίας και περιβάλλοντος.
- Η αύξηση της ζήτησης οδηγεί σε άνοδο τιμών, χωρίς αντίστοιχη επένδυση σε εμπειρία, υπηρεσίες και αξία.
Η χώρα βιώνει προκλήσεις από την ανεξέλεγκτη τουριστική ανάπτυξη. Ο υπερτουρισμός έχει οδηγήσει σε σημαντικές αυξήσεις τιμών για κατοίκους και επισκέπτες, υπερφόρτωση υποδομών (μεγάλη πίεση σε ενέργεια και νερό). Ο υπερτουρισμός δεν είναι μόνο θέμα όγκου επισκεπτών, αλλά κυρίως είναι θέμα υποδομών και σχεδιασμού. Η απουσία σχεδίου, ο ελλιπής έλεγχος, η πολυδιάσπαση αρμοδιοτήτων και η έλλειψη μακροπρόθεσμης στρατηγικής για βιώσιμη ανάπτυξη και τελικά η άναρχη τουριστική δραστηριότητα δημιουργεί οικονομική ανισορροπία: ωφελεί τους λίγους, αλλά επιβαρύνει τους πολλούς…
Τι χρειάζεται η Ελλάδα για να μείνει μπροστά
Ο τουρισμός είναι σημαντική βιομηχανία για τη χώρα, έχει ελκυστική συνταγή το ήλιος-θάλασσα και αντέχει. Αν δείτε τα στοιχεία για μη καλοκαιρινούς μήνες, ναι, η Ελλάδα μπορεί να παραμείνει πρωταγωνιστικός προορισμός (αν και οι ανταγωνιστές βελτιώνονται), αρκεί να επιλέξει συνειδητά τη μετάβαση από το «θέλω πολλούς επισκέπτες» στο «καλή, ποιοτική εμπειρία και βιώσιμη ανάπτυξη». Στα χρόνια που έρχονται, πρέπει να κινηθούμε και να αλλάξουμε με ταχύτητα. Ξέρουμε τι πρέπει να γίνει, αλλά το κράτος τα αφήνει όλα στον ιδιωτικό τομέα και οι ξενοδόχοι απλά θέλουν εύκολη ρουτίνα (all-inclusive και βάφλες για όλους):
- Επενδύσεις σε κρίσιμες υποδομές με προτεραιότητα στα νησιά που σηκώνουν το μεγαλύτερο βάρος.
- Διαφοροποίηση: πολιτιστικός, φυσιολατρικός, γαστρονομικός, συνεδριακός, ιατρικός τουρισμός.
- Ανάδειξη νέων προορισμών, ώστε να αποσυμφορηθούν οι υπερκορεσμένες περιοχές.
- Ενίσχυση βιωσιμότητας, με μέτρα για διαχείριση αποβλήτων, νερού, ενέργειας.
- Επικοινωνία αξίας: η Ελλάδα να δικαιολογεί την τιμή, αν η εμπειρία είναι πραγματικά αναβαθμισμένη (σήμερα δεν είναι, όλοι προσπαθούν για υπερκέρδη, δεν σκέφτονται το μέλλον, κακή ποιότητα).
- Τέλος, πραγματική εξωστρέφεια κάθε τουριστικής επιχείρησης, μέσω ψηφιακής δράσης και αυθεντικότητας, γιατί ακόμη σήμερα λειτουργεί ο κλάδος με έμφαση στα οργανωμένα πακέτα διακοπών (από tour operators) τα οποία αντιπροσωπεύουν σήμερα το 36,2% των συνολικών αφίξεων στη χώρα (σε μεγάλες μονάδες ή/και μικρο-ενοικιαζόμενα περιοχών).
Τα δυνατά σημεία
Η χώρα διαθέτει ένα μοναδικό τουριστικό προϊόν: ιστορία, πολιτισμό, φυσική ομορφιά, νησιωτικότητα και ένα διεθνώς αναγνωρίσιμο όνομα. Σπάνια προορισμός συνδυάζει τόσα μαζί στοιχεία. Επειδή είναι επιθυμητός προορισμός, μπορεί να κάνει τη σταδιακή μετάβαση από την «ποσότητα» στην «ποιότητα» και από το χαμηλό κόστος στο «value for money». Παράλληλα, η διεύρυνση της τουριστικής περιόδου και η αύξηση των αφίξεων πέρα από τον Ιούλιο-Αύγουστο αποτελούν θετική ένδειξη ότι η χώρα μπορεί να γίνει πιο ανθεκτική.
Είναι όμως οι μικροεπιχειρηματίες του τουρισμού (η πλειοψηφία δηλαδή) έτοιμοι να επενδύσουν, για να διατηρηθεί η αυθεντικότητα; Είναι δύσκολο, γιατί θέλουν να επιβιώσουν. Ο τουρισμός για χρόνια αντιμετωπίστηκε σαν ένα εισόδημα πολυτελείας, που μαζεύεται σε μικρό χρονικό διάστημα (narrow minded επιχειρείν). Στο περιφερειακό συνέδριο 2025 της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Ξενοδόχων, παρουσιάστηκαν στοιχεία πως η πλειοψηφία των ελληνικών επιχειρήσεων είναι non bankable, δηλαδή το 85% των ξενοδοχειακών επιχειρήσεων αντιμετωπίζει δυσκολία στη χρηματοδότηση. Ο κύριος λόγος είναι ότι οι τράπεζες χρειάζονται υποθήκη ακινήτων και στοιχεία εισοδήματος που δικαιολογούν το ποσό του δανείου. Ο τρόπος που λειτουργούν, όμως, οι οικογενειακές επιχειρήσεις δεν συμβαδίζει πάντα με τις αυστηρές αρχές της εταιρικής διακυβέρνησης, με αποτέλεσμα να μην πληρούν πολλά κριτήρια…
Τα αρνητικά σημεία-απειλές
Ξέρουμε πια την εξίσωση: υπερτουρισμός στα νησιά + οι επιχειρηματίες βλέπουν κόσμο και κόβουν λαιμούς (ακρίβεια-χρεώσεις) + αδύνατο να βρεθεί προσωπικό για να εξυπηρετηθεί τόσος κόσμος + έλλειψη σύγχρονων υποδομών = ακυρώνεται εύκολα το perception αυθεντικότητα! Αλλοιώνεται εύκολα η προσδοκία σε σχέση με την τελική εμπειρία τόσο για τους επισκέπτες, όσο και για τις τοπικές κοινωνίες. Οι υποδομές (μεταφορές, ενέργεια, νερό, καθαριότητα) είναι πρόβλημα. Το διαρκώς αυξανόμενο κόστος διαμονής, εστίασης, μετακίνησης φέρνει την Ελλάδα αντιμέτωπη με προορισμούς που προσφέρουν παρόμοιο προϊόν σε χαμηλότερες τιμές.
Επίσης, η συγκέντρωση τουρισμού σε πολύ λίγους προορισμούς δημιουργεί άνισες οικονομίες και αυξάνει τη φθορά φήμης της χώρας. Αρκεί να διαβάσετε το άρθρο του Guardian ή του Birmingham που παρουσιάζουν πως η Σαντορίνη είναι ‘jam-packed’ (σύμφωνα με δηλώσεις του Δημάρχου…ωραία διαφήμιση κάνει…), ή τη NewYork post που γράφει για τις χρεώσεις της χώρας. Τι σημαίνει συγκέντρωση; Οι έξι κορυφαίες νησιωτικές περιφέρειες συγκεντρώνουν σχεδόν το 50% των συνολικών αφίξεων… (οι άλλοι προορισμοί δεν ξέρουν; κάνουν διαφήμιση;…)
Επιχειρηματίες, επαγγελματίες, νησιώτες, μάγειρες, υπουργοί και παρατρεχάμενοι …ξυπνήστε! Μην συμπεριφέρεστε, σαν να θέλετε να πάρετε το αίμα σας πίσω (σε χρεώσεις). Μην θεωρείτε πως το πακέτο “ήλιος-θάλασσα και το αγόρι μου” είναι από μόνο του βιώσιμο. Αν θέλετε να έχετε και του χρόνου δουλειά, και τα παιδιά σας, και να ελέγχετε την πορεία του τόπου που δραστηριοποιείστε και τελικά αν θέλετε να λάμπει η χώρα …το στοίχημα δεν είναι να φέρουμε κι άλλους τουρίστες, αλλά να χτίσουμε έναν καλύτερο προορισμό! Με πιάνετε;
Είμαι ο Τάσος Παγκάκης. Βοηθώ leaders και ομάδες να μετατρέπουν την αλλαγή σε ανάπτυξη, δουλεύοντας στο τρίγωνο Στρατηγική-Επικοινωνία-Υλοποίηση. Παρεμβαίνω όπου υπάρχει ασάφεια, για να δώσω πλαίσιο αποφάσεων, καθαρό narrative και roadmap. Λιγότερο θόρυβο, περισσότερη ευθυγράμμιση, σωστή υλοποίηση. Αν θέλεις ξεκάθαρη κατεύθυνση στη στρατηγική, μίλησέ μου και θα σε βοηθήσω.
